Menu

5 monumenten waarvoor gevochten werd

Museum Slag der Zilveren Helmen

Vlaanderen heeft in de loop van de eeuwen een ruime portie oorlogsgeweld te slikken gehad. Vikingen kwamen op rooftocht, de Fransen kwamen af en toe een gretige blik in onze contreien werpen, de Duitsers en de geallieerden bestookten elkaar met bommen tijdens twee wereldoorlogen. Het zorgde telkens voor heel wat menselijk leed en ook onroerend erfgoed had er zwaar onder te lijden. Vaak maakten de gebouwen zelfs het mikpunt van het geweld uit. Wij zochten er vijf op.

Kasteel Ooidonk

Kasteel Ooidonk

De dodelijke val van haar paard van Maria Bourgondië in 1482 luidde een moeilijke periode in voor Vlaanderen. De rijke Vlaamse steden hadden veel macht verzameld, maar haar man en aartshertog Maximiliaan van Oostenrijk trok zich daar niets van aan. Hij verhoogde steeds weer de belastingen wat tot enorme onvrede leidde. De Vlaamse Opstand tegen het beleid van Maximiliaan duurde van 1483 tot 1492 en legde vele kastelen in de as. In een laatste stuiptrekking van de opstand verwoestten Gentse opstandelingen het kasteel Ooidonk. Maximiliaan kwam trouwens als winnaar uit de jarenlange strijd.

Ook tijdens de godsdiensttroebelen in de zestiende eeuw stond Ooidonk als voorportaal tot Gent in het brandpunt van de strijd. Gelukkig werd het kasteel in 1595 in Spaans – Vlaamse stijl uit de renaissance weer opgebouwd. Het kasteel en het omliggende park zijn absolute parels om te bezoeken.

Kasteel Beauvoorde

Kasteel Beauvoorde

De eerste protestanten die zich halfweg zestiende eeuw openlijk afzetten tegen de katholieke machthebbers woonden in de Westhoek. In deze West-Vlaamse regio ‘bachten de kupe’ heerste armoede en onvrede. De opstandelingen namen daarom de wapens op en bestormden de kerken, bekend als de Beeldenstorm. Later noemden ze zichzelf geuzen en werd de strijd nog opgevoerd door aanvallen op kastelen en steden. In 1584 werd het 12e-eeuwse kasteel Beauvoorde in brand gestoken. De ruïne werd pas in 1617 heropgebouwd.

Het is trouwens te danken aan de in 1875 23-jarige jonkheer Arthur Mergelynck dat kasteel Beauvoorde vandaag nog bestaat. Hij passeerde er met zijn koets en was meteen verkocht door de ligging van wat toen een bouwvallig kasteeltje was. Hij liet het weer in zijn 17e -eeuwse glorie herstellen en liet ook een omliggend park aanleggen. Binnen ontdek je een ware schatkamer aan interieurdecoratie en kunstvoorwerpen die de jonkheer bijeen zamelde.  

Leden van Open Monumenten kunnen in kasteel Beauvoorde hun bon omruilen voor een gratis toegang.

Abdij van Tongerlo

Abdij van Tongerlo

De Brabantse Omwenteling in 1789 – 1790 was vooral een opstand tegen opgelegde belastingen van de Oostenrijkse keizer Jozef II. Veel geestelijken sloten zich bij de opstandelingen aan. Zo werd de abt van de abdij van Tongerlo, Godfried Hermans, hoofdaalmoezenier van de opstandelingen. De abdij speelde een belangrijke rol in de ronseling en bewapening van de opstandige troepen.

De opstand mislukte en alle bezittingen van de abdij werden openbaar verkocht. De abdij zelf bleef grotendeels gespaard. Pas toen de Fransen in 1796 de abdij confisqueerden werden de norbertijnen op straat gezet. Pas veertig jaar later kregen ze hun abdij terug.

Sint-Donatustoren, Stadspark Leuven

Sint-Donatustoren in Leuven

Rijke steden moesten vaak hongerige legers weten af te slaan. De stad Leuven bouwde bovenop hun aarden omwalling van 1156 tot 1165 een stenen omwalling rond de stad. Tussen de 2750 meter lange omwalling werden verschillende wachttorens in romaanse stijl gebouwd. De Sint-Donatustoren in het Stadspark is een goed bewaard restant van de eerste omwalling rond de stad, net als de Jansenius- en de Justus Lipsiustoren en andere muurfragmenten verspreid over de stad. Herita realiseerde recent de volledige restauratie van de Sint-Donatustoren.

De tweede omwalling dateert van 1355 en was 7 kilometer lang. In de loop van tweehonderd jaar was Leuven sterk uitgebreid dankzij de bloeiende handel. Deze omwalling doorstond meermaals een beleg van vijandige legers.

Museum Slag Der Zilveren helmen

Museum van de Slag der Zilveren Helmen

De Duitsers rukten snel op tijdens hun inval in België in augustus 1914. Op 12 augustus 1914 werd de opmars even vertraagd door de enige overwinning van het Belgisch leger op de Duitse cavalerie. De overmoedige cavaleristen chargeerden met de sabel in de hand op een stelling van Belgische soldaten. De cavalerie kwam onder zwaar machinevuur te liggen nabij hoeve IJzerwinning. De doden en gewonden vielen bij bosjes. Nadien kon je her en der op het slagveld de zilveren helmen van de Duitsers zien liggen, vandaar de naam van de slag die de geschiedenis zou ingaan als het laatste ruiterijgevecht in West-Europa.

Vlakbij werd jaren later door nazaten van de bewoner van de hoeve het Museum van de Slag der Zilveren Helmen opgericht. Je vindt er onder meer een reuzegrote maquette die het verloop van het gevecht in beeld brengt.

Blauw-wit schildje, monument

Wist je dat...

erfgoed sinds 1954 beschermd moet worden tegen vernieling in tijden van conflict?

Na de grootschalige vernielingen tijdens de Tweede Wereldoorlog kwam de internationale gemeenschap in 1954 in Den Haag het ‘Verdrag inzake de bescherming van culturele goederen in geval van een gewapend conflict’ overeen. Het verdrag maakt deel uit van het internationaal humanitair recht en bepaalt dat in tijden van conflict roerend en onroerend erfgoed beschermd moeten worden tegen vernieling en plundering.

In het verdrag is ook een kenteken opgenomen dat iedereen wel kent, nl. het wit-blauwe logo. De Vlaamse overheid gebruikte dat vanaf 1977 echter ook om beschermde monumenten aan te duiden. Om de verwarring met het internationale kenteken te vermijden, ontwikkelde de Vlaamse overheid in 2015 nieuwe wit-gele kentekens voor beschermde monumenten, stads- en dorpsgezichten, cultuurhistorische landschappen en archeologische sites. Sindsdien mag enkel nog het Antwerpse museum Plantin-Moretus een wit-blauw beschermingsschild laten hangen. Die staat als enige Vlaamse site officieel op de lijst van de Haagse conventie. Bedoeling is om ook al het andere werelderfgoed in Vlaanderen zoals belforten, begijnhoven en de Brugse binnenstad op die lijst te krijgen.

Meer weten? Ontdek hier de brochure 'Een blijk van herkenning'.