Menu

De link tussen... Oudenburg en Tongeren

Gallo-Romeins museum

De link: de Romeinen

Waarom? Beide steden zijn ontstaan als een Romeinse garnizoensplaats.

De meeste steden en gemeenten in Vlaanderen zijn ontstaan tijdens de middeleeuwen, meestal daar waar water- of landwegen elkaar kruisen. Sommige geschiedenissen gaan verder terug, naar de Kelten of de Romeinen. Tongeren wordt de oudste stad van het land genoemd en vindt zijn wortels in de vroeg-Romeinse periode. Ook het West-Vlaamse Oudenburg dankt zijn ontstaan aan de Romeinen.

Basiliek Tongeren

Welvarende stad

Het Limburgse Tongeren was bijna zeker een Romeins legerkamp toen de geassimileerde Tungri er in 15 voor Christus hun woonplaats van mochten maken. De Romeinen hadden manu militari de Eburonen uit deze regio verdreven en vestigden er de Tungri. Die Gallo-Romeinse stam gaf zijn naam aan Tongeren. Ze bouwden Tongeren uit tot een welvarende plek, met Romeinse villa’s, een amfitheater en thermen. Tongeren heeft zijn welvaart te danken aan zijn ligging. De stad ligt langs de rivier de Jeker en een belangrijke heerbaan en midden vruchtbaar landbouwgebied. Atuatuca Tungrorum werd een politieke hoofdstad van de regio.

De burgeroorlog rond 70 na Christus, de Bataafse Opstand genoemd, gooide even letterlijk roet in het eten. De stad werd in de as gelegd. De Tungri, met alle mogelijke middelen geholpen door de Romeinen, lieten Tongeren al snel weer uitgroeien tot een trekpleister. Een omwalling van in totaal 4,5 kilometer moest vijanden tegenhouden. Een aquaduct zorgde voor constante watertoevoer. In de tweede eeuw na Christus werd een deel van Tongeren opnieuw een garnizoensplaats als bevoorradingsplek voor de troepen langs de Rijn die de grens van het Romeinse rijk bewaakten. Doorheen de eeuwen werd de hebberige blik van de Germaanse stammen steeds voelbaarder. In de 4e eeuw werd dan ook beslist een tweede omwalling te bouwen.

Albert Knapen Toerisme Tongeren

Fort op een landtong

Midden het waddengebied dat toen onze kust was, lag een droge landtong. Een aantal gezinnen vestigden er zich en bouwden er een nederzetting uit. Pas rond 200 na Christus palmden Romeinse militairen het plaatsje in en bouwden er een castellum, een houten fort met omwalling en grachten. Het maakte deel uit van de zogenaamde  Litus Saxonicum, een fortengordel langs de Noordzee om de invallen van de Germaanse Saksen en andere stammen uit het noorden af te slaan. Ook het Zeeuws-Vlaamse Aardenburg is zo ontstaan. In Oudenburg werd een badhuis opgericht, maar qua comfort moesten ze toch onderdoen voor Tongeren die een rijkere bevolking herbergde.

In Oudenburg waar het leven aan zee ongetwijfeld hard was, moest het fort regelmatig opnieuw worden opgetrokken. Op dit moment onderscheiden wetenschappers doorheen de tijd vijf forten waarvan de laatste van steen was. De stad breidde amper uit. Binnen de stadswallen woonden niet alleen Romeinse soldaten en hun gezinnen. Handelaars en ambachtslui vonden er ook een vaste stek. Er was heel wat economische bedrijvigheid. De schapenteelt in deze regio was een belangrijke factor.

Romeins Archeologisch Museum

De donkere eeuwen

Begin 5e eeuw werden de Romeinse garnizoenen teruggeroepen naar Italië om daar de grenzen te verdedigen. Het verval kwam snel opzetten. Verschillende Romeinse versterkingen in België gingen verloren. Andere, zoals Oudenburg en Tongeren leidden een teruggetrokken bestaan. Er was wel bewoning, maar het is niet dat beide steden een bepalende rol speelden in de loop van de vroegmiddeleeuwse geschiedenis. Pas in de elfde eeuw lijken ze zich weer een plek in het ‘centrum’ van hun regio toe te eigenen.

De stenen van het laatste fort van Oudenburg werden in de 9e eeuw onder meer gebruikt om de Burg, de oudste kern van Brugge, te bouwen. In de 16e eeuw werd Oudenburg opnieuw kortstondig als fort ingericht door de Spanjaarden die strijd met de geuzen van Oostende voeren.

Zichtbaar Romeins verleden

De centra van Tongeren en Oudenburg zijn door archeologen grondig uitgekamd. Elk nieuw stadsproject wordt aangegrepen om verder onderzoek te voeren.

Er zijn gelukkig ook zichtbare elementen in het stadsbeeld. Vooral in Tongeren is dat Romeinse verleden nog tastbaar. Zo kan je in de Cesarlaan een stuk van de Romeinse stadsmuur bewonderen. Het aquaduct van Tongeren is nog maar een tiental jaar geleden beschermd. Tot 1935 dachten wetenschappers nog dat deze aarden wal een verdedigingsmuur was. Vooral op en rond de Beukenberg nabij Tongeren zijn de resten van het aquaduct verrassend goed bewaard.

Bovengronds is weinig bewaard van het Romeinse verleden in Oudenburg. Tenzij in het stratenpatroon van de stadskern. Dit patroon weerspiegelt nog steeds het grondplan van het Romeinse castellum.

De herinnering aan de eerste bewoners

Omdat het centrum van Tongeren één grote archeologische vlakte is, werd in 1954 het Gallo-Romeins Museum Tongeren opgericht. Hier wordt een deel van de vondsten aan de bezoekers getoond en vinden er vaak gelegenheidstentoonstellingen plaats. In 2011 kreeg het museum dat ook architecturaal een parel is de Museum of the Year Award.

Waar de heilige Arnoldus in 1084 de Sint-Pietersabdij in Oudenburg stichtte, is nu het Romeins Archeologisch Museum (RAM) gehuisvest. Ook hier zie je hoe soldaten en burgers in harmonie samenleefden binnen de muren van het fort. Op dit moment loopt er de tentoonstelling ‘Roma Intima. Liefde, lijf en lust’ over hoe de Romeinen zich op seksueel vlak uitleefden.

Neem je Open Monumentenkaart mee

Voordelen in Tongeren en Oudenburg

  • Leden van Open Monumenten krijgen korting op het toegangstarief voor de permanente collectie: € 5 i.p.v. € 7.
  • Leden van Open Monumenten betalen € 4 i.p.v. € 6 voor een toegangsticket.