Menu

Erfgoed ontdekken in de oude Gentse haven

Haven gent

Bart Vanacker, urban explorer en schrijver van 'Verdwijnend België', neemt ons mee naar gekend en ongekend erfgoed.

Vandaag: de oude Gentse haven

Havenkranen, betonsilo’s, grindbakken en een historische machinebouwer vormen het decor van de oude Gentse havendokken. Ontdek een leeggelopen havengebied waar de stad Gent sinds 2004 een stadsvernieuwingsproject op losgelaten heeft

Haven Gent

Stoom en diesel

We starten onze drie kilometer lange tocht rond de haven op het Carelsplein in het hart van Dok Noord. De naam verwijst naar Charles Louis Carels, een machinebouwer die hier in 1863 neerstreek. Carels bouwde stoommachines voor de textielindustrie, locomotieven en pompen om de Nederlandse polders droog te leggen. De machinebouwer was helemaal mee met zijn tijd: Carels was in 1894 de eerste ter wereld die van Rudolf Diesel een licentie bemachtigde om dieselmotoren te bouwen.

In de loop van de 20ste eeuw werd Carels een filiaal van ACEC, de Ateliers de Constructions Électriques de Charleroi. Onder anderhalve eeuw machinebouw werd in 2005 een streep getrokken. De werkplaatsen sloten de deuren en stonden enkele jaren leeg voordat ze een herbestemming kregen. Het resultaat? Dok Noord, een nieuwe stadswijk die onderdak geeft aan woningen, kantoren en een winkelcentrum.

Tot vandaag vind je er nog sporen terug van de oude machinebouwer, zoals de grote gieterij met zijn bovenloopkraan of de oude fabrieksgevels langs de Sassevaartstraat.

Haven Gent

Havenkranenlandschap

De Bataviabrug, een fiets- en voetgangersbrug, voert ons boven het Handelsdok, een van de oudste havendokken van Gent dat op initiatief van koning Willem I in 1829 werd uitgegraven. Ooit was deze plas een komen en gaan van schepen maar naarmate de schepen groter werden, werd het dok te klein: de haven verhuisde noordwaarts.

Op de brug ben je omringd door industrieel erfgoed. Je kunt onmogelijk de fabrieksschouw van de stedelijke elektriciteitscentrale missen, een art deco-parel uit 1924. Voor je, op de Schipperskaai, strekt het havenkranenlandschap zich uit. Twee blauwe havenkranen staan er sinds 2016 te blinken om het maritiem-industrieel verleden van het havendok in de kijker te zetten. Vijf jaar geleden waren de oevers braakland, nu wordt er onophoudelijk gebouwd aan nieuwe woningen en een stadsschool.

Haven gent

Bedreigde betoncentrale

We flaneren over de gerestaureerde kaaimuren van de Schipperskaai naar de betoncentrale: een baken in het landschap dankzij het ensemble van de silo’s met modernistische trekjes en de groen geverfde havenkraan. Geen wonder dat de leegstaande betoncentrale een van de meest fotogenieke plaatsen van de stad werd. Niet voor lang meer. Na de zomer wordt de betonnen mastodont gesloopt.

Haven gent

Bakstenen bogen

Het houtdok, eind 19de eeuw aangelegd om hout te laden en te lossen, werd in 2015 in het nieuw gestoken. Toen werden de twee rijen van bakstenen bogen langs de kaaimuren weer tevoorschijn getoverd waarin het hout werd opgeslagen voor het werd overgeladen. Nu is het een fraaie wandelpromenade. De hoogste havenkraan rond de Oude Dokken kom je tegen aan de overkant van het Houtdok: 70 meter hoog is hij.

Haven Gent

Museum in grindbakken

De 150 meter lange grindbak van de firma Kesteleyn is de laatste attractie. In de betonnen kuipen werd zand en grind gelost en op vrachtwagens geladen. Stap je door de grindbakken, dan lijk je wel door een openluchtmuseum te stappen: dit is een van de zones in Gent waar je legaal graffiti mag spuiten. Ook hier zijn grote veranderingen op til: op deze plaats verschijnt de Verapazbrug, die het autoverkeer van de Gentse ring zal afleiden via de Afrikalaan in plaats van de Dampoort.

Aan het uiteinde van de grindbakken steekt een blauwe havenkraan uit. Het mag een klein wonder heten dat de kraan die over de grindbakken rolde er nog staat. Na het vertrek van Kesteleyn was de constructie rijp voor de sloop, maar de projectontwikkelaar van Dok Noord tikte de havenkraan op de kop en installeerde tussen de poten ervan een vergaderzaal.

Help jij mee om erfgoed in Vlaanderen op de kaart te zetten?