Menu

Callebaut architecten neemt de restauratie van het Kasteel van Horst in handen

Kasteel Van Horst

“We willen de verschillende bouwfasen van het kasteel meer in de kijker zetten”

“Restauratiearchitecten werkten vroeger in de luwte. Hun werk werd niet naar waarde geschat. Dat is vandaag wel enigszins anders”, zegt Wouter Callebaut. De meermaals bekroonde architect restaureert samen met zijn team evengoed kleine hoeves als monumentale kloosters. “Monumenten die gerestaureerd worden, vormen een motor voor de heropwaardering van een stad of gemeente.”

Wouter Callebaut

Wouter: “Ik ben al van kindsbeen af enorm geboeid door monumenten. Hoe zo’n gebouw honderden jaren kan overleven en in de loop van zijn geschiedenis verschillende gedaantes kan aannemen, fascineert me mateloos.”

Van fascinatie naar expert in erfgoed en restauratie is een hele stap.

Ik zag het licht pas in mijn eerste jaar architectuur aan de Universiteit Gent. Professor Dirk De Meyer doceerde er over Italiaanse bouwstijlen. Met mijn passie voor geschiedenis was het brugje direct gelegd naar mijn toekomstige passie. Toen besefte ik dat er voor restauratiearchitecten grote toekomstmogelijkheden zijn. Je moet weten dat de restauratiearchitectuur pas de laatste jaren meer in de kijker is gaan lopen. Vroeger werkten zo’n architecten vooral in de luwte, ver weg van de spotlichten. Projecten als het Militair Hospitaal in Antwerpen maakten duidelijk dat aan herbestemming van erfgoed ook een verdienmodel voor de bouwheren en investeerders kan gekoppeld worden. Mensen hechten alsmaar meer belang aan authenticiteit en de geest van een plek. Dat project heeft veel mensen de ogen geopend.

Sinds dit academiejaar geef ik ook les restauratietechnieken aan de Universiteit Gent. Ik vind het een eer dat ik zo’n vak mag doceren en de architecten van de toekomst mag inspireren voor erfgoed.

Predikheren

Is die interesse in erfgoed ook te danken aan een organisatie als Herita?

Herita slaagt erin onroerend erfgoed heel ruim te kaderen waardoor ze een veel breder publiek warm kunnen maken voor monumenten. Ze wekken fascinatie en verwondering op bij de bezoekers.

Uw bureau is laureaat voor de onroerend erfgoedprijs van het Predikheren in Mechelen. Trots?

Zeker! Uiteindelijk is zo’n project een half kindje dat je afgeeft. In 2011 kwam de prijsvraag om het klooster dat al veertig jaar stond te vervallen her op te waarderen.

De predikheren hebben er 80 jaar over gedaan om hun klooster te bouwen en hebben er 80 jaar in gewoond. Ze werden verjaagd tijdens de Franse Revolutie waarna militairen er hun intrek namen voor zo’n 150 jaar en het gebouw naar hun hand zetten. Die beide fases van de bouwgeschiedenis wilden we benadrukken, net als het feit dat het klooster en de kerk al 40 jaar stonden te verkommeren.

Het gebouw beschikt over een ongelooflijke kracht om dat allemaal te overleven. We zijn voor een ruïneuze restauratie gegaan, iets wat nog niet eerder gedaan was in ons land. We tonen de verschillende levensfasen van het gebouw op een evenwaardige manier.

De stadsbibliotheek brachten we onder in de zolder, de mooiste plek van het Predikheren. Beneden heerst rust. Binnenkort beginnen we aan de kerk waar we een agora van willen maken waar bijvoorbeeld symposia kunnen plaatsvinden.

Wouter Callebaut
Wouter Callebaut
Architect

"Boven in de 20 meter hoge donjon heb je een machtig uitzicht over de wijde omgeving. Het zou prachtig zijn moesten we die kunnen ontsluiten als uitkijktoren of bij uitbreiding deze beleving kunnen meegeven aan de bezoeker."

Predikeheren

U lijkt bij elk project een nieuwe aanpak uit uw mouw te toveren.

Met ons bureau graven we bij elk project zo diep mogelijk. We leren telkens weer bij. We beginnen altijd met wetenschappelijke vooronderzoeken en bouwen zo gaandeweg onze kennis voor het project op. Om een bouwheer te overtuigen een publiek monument ruïneus te restaureren, moet je staalharde argumenten kunnen aanbrengen.

Tijdens de werken is het zaak alle betrokkenen achter je ideeën te scharen. We hebben het geluk te kunnen samenwerken met aannemers die zelf ook graag meedenken.

Bij monumenten moet je je flexibel opstellen. De vondst van 40 grafplaten van paters in het Predikheren stuurde sommige plannen danig in de war. Dan is het zaak om niet bij de pakken te blijven zitten. We moeten te allen tijde oog hebben om te anticiperen op nieuwe inzichten voor het monument.

Er wordt al lang uitgekeken naar de restauratie van het Kasteel van Horst. Uw bureau haalde deze zomer dit project binnen. Ik vermoed dat u niet over één nacht ijs zult gaan?

Het Kasteel van Horst is een klasse A – monument, het overstijgt zijn regio. Op dit moment lopen verschillende vooronderzoeken, zowel archeologisch als naar de stabiliteit van het gebouw toe. De donjon bijvoorbeeld vertoont scheuren die dringend moeten aangepakt worden.

Kasteel van Horst

Waar zit hem de moeilijkheid van dit project?

Het Kasteel van Horst is een gefaseerd gebouw. Het is begonnen als hoeve in de middeleeuwen en groeide uiteindelijk uit tot een 17e -eeuwse waterburcht, een buitenverblijf van de adel. Doorheen zijn geschiedenis kende het dan ook nog een aantal belegeringen.

In totaal onderscheiden we 8 à 9 bouwfasen. Die verschillende fasen willen we meer naar voor brengen. We vinden die gelaagdheid heel belangrijk, dat vormt meteen ook de grootste uitdaging.

Bent u stripliefhebber?

(verrast) Ja, ik ken de strips van de Rode Ridder die zich op het kasteel afspelen. Wist je dat elke betrokkene, van aannemer tot bouwheer, die strips gelezen heeft? (lacht)

 

Stucwerkplafond Kasteel van Horst

Welke visie heeft u op de restauratie?

Er zijn veel belanghebbenden aan dit kasteel verbonden. Ik denk aan de Horstgemeenschap, Herita, het Agentschap Natuur en Bos, de gemeente Holsbeek, vissers, wandelaars… We hebben het bureau ‘Handelsreiziger in ideeën’ gevraagd om alle visies in kaart te brengen. Uit deze visies zou een aanzet voor een nieuwe identiteit naar voor kunnen komen.

We vonden dat de romantische gedachte van het middeleeuwse kasteel nog te sterk leefde. Deze restauratie moet een verhaal van nuances worden. De waterburcht zoals we die vandaag zien, kwam er immers pas in de 17e eeuw toen de adel het kasteel en zijn domein enkel nog als jachtgoed gebruikte.

Misschien moeten we bepaalde bijgebouwen durven herbestemmen en die gaan verhuren? Die inkomsten kunnen we dan gebruiken om te herinvesteren in het kasteel en zijn publieksontsluiting. Zowel kinderen als erfgoedkenners moeten verrast worden. Je moet van je stoel worden geblazen bij een bezoek aan het kasteel.

Het Kasteel van Horst werd gebouwd met ijzerzandsteen uit groeves in de regio die in die tijd nog werden geëxploiteerd.

Het is niet omdat de groeves niet meer worden geëxploiteerd dat de steen niet meer aanwezig is. Bij wegenbouw komt nog veel ijzerzandsteen aan de oppervlakte.

Kasteel van Horst

Vorig jaar behaalden we de Onroerenderfgoedprijs voor onze restauratie van het Huis van de Vrije Schippers op de Graslei in Gent. Dat werd gebouwd met Balegemse steen. We zijn op zoek gegaan naar wat de mogelijkheden zijn van deze steen en hebben de aannemer daarvan op de hoogte gebracht. Het gevolg was dat de groeve waar Balegemse steen wordt ontgonnen ook meer aanvragen kreeg. Door de steen beter te leren kennen, komt de appreciatie ook meer door aannemer, bouwheren en architecten.

Aan welke accenten denkt u op het vlak van gebiedsontsluiting voor het kasteel?

Boven in de 20 meter hoge donjon heb je een machtig uitzicht over de wijde omgeving. Het zou prachtig zijn moesten we die kunnen ontsluiten als uitkijktoren of bij uitbreiding deze beleving kunnen meegeven aan de bezoeker.

Er is zo veel dat de plek in zich draagt. Zo zouden een toegang tot het kasteel door het water of kunstwerken van artists in residence in de omgeving ook troeven kunnen zijn bij het nieuwe gebruik. Hiervoor moeten we intern met alle belanghebbenden nog veel terugkoppelen.

Tegen 2024 moet het Kasteel van Horst weer openen voor het publiek. Slaagt u daarin?

Het zal niet evident zijn om er tegen 2024 een bruisende plek van te maken, maar moeilijk gaat ook. Gelukkig werken we samen met absolute autoriteiten in hun vak als Triconsult en vooronderzoeker Lode De Clercq. Hij leest gebouwen op een manier waar wij enkel van kunnen dromen.

Ons eerste dossier moeten we begin december indienen. Dat gaat over de donjon, kapel, ophaalbrug en de Hansche-plafonds.

Net als bij al onze projecten, particulier of openbaar, gaan we op zoek naar de beste manier van restaureren zodat het monument verder kan leven.

Kasteel van Horst

Steun de restauratie van het Kasteel van Horst

 

Wist je dat je als vriend van Horst een stukje van het kasteel krijgt?

Ontdek hoe jij het kasteel helpt om weer te stralen.