Menu

Erfgoedorganisatie Herita reageert na de ramp in de Notre-Dame

Margit Bal, algemeen directeur van Herita

De verhalen, niet alleen de stenen

Margit Bal, algemeen directeur van Herita

Als monumentenzorger zou ik in normale omstandigheden verheugd zijn wanneer een monument de voorpagina van alle kranten ter wereld siert. Helaas zijn dit geen normale omstandigheden. Een brand verwoestte bijna één van de meest iconische kathedralen ter wereld en één van de belangrijkste landmarks van Parijs: de Notre-Dame. De symbolische waarde van dit 850 jaar oude gebouw kan moeilijk overschat worden: Napoleon kroonde er zichzelf tot keizer, De Gaulle kreeg er zijn staatsbegrafenis en Victor Hugo maakte het gebouw het hoofdpersonage in zijn literaire klassieker Notre-Dame de Paris. Nog meer is de Notre-Dame het monument van iedereen die Parijs ooit bezocht. We horen verhalen van mensen die er hun verdriet getroost zagen na tegenspoed, er met de fiets op pelgrimstocht heengingen of er ten huwelijk werden gevraagd. De verwoesting heeft niet alleen effect op het dak of de torenspits. Het raakt de verhalen van Fransen en mensen over heel de wereld.

Open Monumentendag 2018

Monumenten zijn beeldbepalend en identiteitsvormend: Parijs is niet dezelfde stad zonder haar Notre-Dame, Antwerpen niet zonder haar kathedraal, Mechelen niet zonder haar Sint-Romboutstoren. Dit geldt eveneens voor kleinschaliger erfgoed: veel Vlamingen zouden zich verloren voelen mocht ‘hun’ dorpskerk plots verdwijnen, zelfs al zijn ze niet gelovig. Erfgoed is bijgevolg meer dan een verzameling stenen. Monumenten markeren belangrijke momenten in ieders leven. Dat inzicht toont de kwetsbaarheid ervan en de link met ons welzijn. Heropbouwen heeft dus niet alleen met stenen te maken, maar ook met dat welzijn.

Een tragedie als deze wijst ons er als samenleving op dat we ons erfgoed moeten koesteren en dat de emotionele en maatschappelijke waarde van een monument in dit geval vele malen de kosten voor onderhoud, beheer en ontsluiting overstijgt. De Notre-Dame zal verrijzen uit haar as, daar twijfelt niemand aan. Binnen afzienbare tijd zal het gebouw weer schitteren: de toeristen zullen weer massaal toestromen en eens de stellingen verwijderd zijn, zal blijken hoe er een nieuwe laag aan de lange geschiedenis van dit monument werd toegevoegd.

Droogdokken Antwerpen

Toch hoop ik dat in de lange periode van heropbouw die nu aanbreekt, het publiek de kans krijgt om het herstel van de kathedraal van dichtbij te volgen. Laat deze gebeurtenis en de massale reacties en emoties die het teweegbrengt, ook een kans zijn om de erfgoedgemeenschap van buurtbewoners, Parijzenaren, geïnteresseerde toeristen, vrijwilligers en sympathisanten te betrekken bij het herstelproces. Maak dat zij een stem krijgen, naast de experts, om er samen voor te zorgen dat dit iconisch monument opnieuw kan floreren. Op die manier kunnen we garanderen dat het monument weer een plaats krijgt in ieders leven, zodat het opnieuw verhalen kan verzamelen. Niet alleen het verhaal van de grote brand van 2019, maar ook dat van alledag.